اطلاعات عمومی

کتاب ها رو بهتر بشناسیم

انواع جلد ، سایز ، کاغذ و خلاصه سیر تا پیاز یک کتاب

اندازه یا قطع کتاب چیه؟

به طور کلی دو معیار برای تعیین اندازه کتاب داریم. معیار اول ، معیار همه گیرتر و رایج تری ست که از زمان قدیم بنا بر همین معیار اندازه کتاب ها را تعیین میکردند. اندازه کتاب حاصل سنجیدن طول (درازا) هر برگ در برابر عرض (پهنا) آن است. همچنین امروزه تعداد دفعات تا شدن کاغذ که منجر به تشکیل ورق های کتاب میشود ، معیاری برای تشخیص قطع می باشد. برای مثال یک متن را در کاغذ دو ورقی (چهار صفحه) چاپ میکنیم ؛ این کتاب دارای قطع رحلی است. اگر همین مقدار متن را در چهار ورق (هشت صفحه) چاپ کنیم کتابی با قطع وزیری داریم و اگر آن را در هشت ورق (شانزده صفحه) چاپ کنیم قطع کتاب رقعی خواهد بود. علت وجود قطع های مختلف کاربردهای مختلف هر کتاب یا سهولت در حمل ونقل آن است.

 

کتاب ها رو بهتر بشناسیم

چند نوع قطع وجود داره؟

به طور کلی 18 نوع قطع مختلف وجود دارد که عبارتند از :

  • رقعی : دیر اندازه 22*14 سانتی متر (خرید کتاب ملت عشق رقعی)
  • نیم رقعی : در اندازه 10.5*14.8 سانتی متر
  • خشتی : از قدیمی ترین قطع های نسخه های خطی است که طول و عرض برابر دارد و به شکل مربع است. این نوع قطع در سده های نخست تمدن اسلامی رایج بوده و اکنون نیز در کتاب های کودکان مورد استفاده قرار میگیرد.
  • رحلی : دلیل نامگذاری این قطع این است که هنگام خواندن این کتاب ها را روی چهارپایه چوبی ای به نام رحل قرار میدادند. قطع رحلی دارای سه سایز کوچک ، متوسط و بزرگ به ترتیب زیر می باشد :

    – رحلی کوچک : به طول 42 و عرض 27 سانتی متر

    – رحلی متوسط : به طول 50 و عرض 30 سانتی متر

    – رحلی بزرگ (عموما قطع کتاب هایی مثل مثنوی مولوی ، شاهنامه و قرآن مجید) : به طول 60 و عرض 30 سانتی متر. سایز رحلی بزرگ ، به قطع مدیران نیز معروف است.
  • بازوبندی (عموما در کتاب های دعا یا سوره ها و آیات قرآنی که در ابعاد بسیار کوچک تهیه میشد و با نخ یا چرم به بازو بسته میشد) : در اندازه 2*3 سانتی متر
  • نیم ربعی : در اندازه 9*17 یا 10*18 سانتی متر
  • جیبی : این قطع در گذشته به قطع “بغلی” شهرت داشته در اندازه 7*5 سانتی متر
  • بیاضی : شیرازه بندی اش از جانب عرض صفحه بوده و از جانب طول باز و بسته می‌شده. قطع کتب ادعیه ، زیارات  و مجموعه‌های ادبی (که به سفارش اشخاص فراهم می‌آمده) بیاضی بوده است. این قطع در دو سایز کوچک (22*29 سانتی متر) و بزرگ (24*34 سانتی متر) موجود است.
  • وزیری : در گذشته در سه اندازه کوچک (21*15 سانتی متر) و متوسط (24*16 سانتی متر) و بزرگ (30*20 سانتی متر) وجود داشته است. اکنون نیز سایز متوسط آن در کتب دانشگاهی و علمی به کار میرود.
  • نیم وزیری : در اندازه 17*12 سانتی متر
  • وزیری جدید : در اندازه 21*16.5 سانتی متر
  • جانمازی : در ابعاد 7*12 سانتی متر معمولا برای قرآن و کتاب دعا بکار میرود.
  • بغدادی : ابعاد دقیقی از این قطع در دسترس نیست اما طبق گفته رشیدالدین فضل الله در وقف نامه ربع رشیدی ، ابعاد بزرگتری از قطع های مرسوم داشته است.
  • سلطانی یا تیموری : در ابعاد 40*30 سانتی متر
  • نیم ورقی : در ابعاد 22*34 سانتی متر
  • طومار : اتصال اوراق کتاب به گونه ای است که به شکل لوله درآید. معمولا در تهیه طومارها از کاغذهایی با عرض کم استفاده میشده اما طول آنها بسیار متغیر بوده است.
  • حمایلی : در اندازه 12*6 سانتی متر
  • پالتویی : در اندازه 21*10 سانتی متر (خرید کتاب ملت عشق پالتویی)

کتاب ها رو بهتر بشناسیم

نکته : اندازه های گفته شده بعد از برش کاغذ هستند. اندازه پیش از برش 5 میلی متر بیشتر است. یعنی در زمان طراحی باید به هر طرف نیم سانتی متر اضافه کرد و همچنین عطف کتاب را نیز در نظر گرفت.

عطف کتاب چیه؟

اطلاعاتی که در عطف کتاب نوشته میشود از بالا به پایین به ترتیب شامل نام کتاب ، نویسنده و اسم انتشارات میباشد. در کتاب هایی که عطف آنها نیم سانتی متر یا کمتر باشد از نوشتن اطلاعات گفته شده صرف نظر میشود. برای کتاب هایی با کاغذ تحریر 70 گرمی ، سایز عطف کتاب نیم سانتی متر به ازای هر 100 صفحه میباشد؛ مثلا اگر کتاب شما 200 صفحه باشد باید یک سانتی متر برای عطف در نظر گرفت.

 

قدیمی تر از همه کیه؟

قدیمی ترین نوع قطع ، قطع سلطانی یا تیموری است. دلیل نامگذاری این قطع رواج یافتن آن در اواخر عصر مغولان و اوایل تیموریان در نسخه های خطی بوده است. بیشتر نسخه های نفیسی که برای شاهان و شاهزادگان در دوره تیموریان نسخه برداری میشده در این قطع بوده است. نمونه کتاب مشهور دارای این قطع ، شاهنامه بایسنقری در ابعاد 40*30 سانتی متر است که در کاخ گلستان تهران نگه داری میشود. از آنجایی که حمل و نقل کتاب هایی با این قطع سخت بود در سال 1490 میلادی ، آلدوس مانوتیوس عالم ایتالیایی ، آثار کلاسیک یونانی و لاتین را به منظور سهولت در حمل و نقل و کاهش هزینه چاپ ، در قطع وزیری منتشر کرد.

انواع جلد کتاب

  1. شمیز (paperbacked book) : این جلد مقوایی یا جلد نرم و تقریبا نازک است که معمولا با یک سیلیفون بر روی آن به کتاب میچسبد. این نوع جلد عمدتا برای کتابهای درسی و کتابهای مختص کودکان استفاده میشود. (خرید کتاب ملت عشق شمیز)
  2. سخت : تقریبا شبیه به گالینگور است اما در دو مورد با هم تفاوت دارند. اول « طراحی روی جلد و روکش کاغذی که روی جلد می آید » و دوم « در جلد سخت اطلاعات کتاب بر روی کاغذی که بر روی جلد قرار گرفته و قابل جدا شدن است می آید اما در جلد گالینگور اطلاعات کتاب بر روی خود جلد آورده میشود».
  3. کاغذی (paper cover) : جنس این جلد از کاغذ است. جلد شمیز در مقایسه با جلد کاغذی علاقه مندان بیشتری دارد و بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد.
  4. گالینگور : جلدی ضخیم و محکم با رویه پارچه ای یا چرم. کتابهایی مثل دیوان اشعار دارای جلد گالینگور هستند. (خرید کتاب ملت عشق گالینگور)

انواع کاغذ در چاپ کتاب

  1. کاهی یا نخودی : ویژگی ظاهری آن رنگ قهوه ای روشن تا کرم است. دو نوع ضخیم و بسیار نازک دارد. این نوع کاغذ به لحاظ زیست محیطی کم ضرر است زیرا که برای تولید آنها درختی قطع نمیشود. این کاغذ ها حاصل بازیافت چرک نویس ها و کاغذ های دور ریز ، یا استفاده از الیاف گیاهی مثل پنبه و نیشکر هستند. همچنین پایین بودن بازتاب نور از سطح این کاغذ ها کمترین آسیب را به چشم وارد میکند و پایین ترین قیمت را نسبت به انواع دیگر کاغذ دارند.
  2. گلاسه : از پلاستیک و نشاسته تهیه میشود. نشاسته برای صیقلی شدن سطح کاغذ و پلاستیک برای ضد آب شدن استفاده میشود. این نوع کاغذ عمدتا برای طراحی جلد کتاب ، پوستر ،  کارت خدماتی ، مجلات ، کاتالوگ و بوروشور استفاده میشود. این نوع کاغذ اگر هم برای کاغذ خود کتاب استفاده شود در دیوان های اشعار با تعداد کلمات کم در صفحه ، یا در کتاب های مصور به کار میرود. گلاسه گرانترین نوع کاغذ است و با گرماژ (معیار سنجش کیفیت کاغذ) حداقل 100 گرم (با توجه به نیاز مخاطب) تولید میشود. 
  3. سفید تحریر : عمده کتاب های موجود در بازار از کاغذ سفید تحریر درست شده اند. مواد سازنده این کاغذ ها چوب است و با وزن 70 الی 80 گرمی در سایزهای A3  ، A4 ، A5 و … روانه بازار میشوند. 

    ممنونیم که تا پایان مقاله با دوجلدی همراه بودید. امیدوارم این مقاله برای شما مفید بوده باشد. همچنین شما میتوانید نظرات ، انتقادات و پیشنهادات خود را با ما به اشتراک بگذارید و ما را در بهبود بخشیدن سایت همراهی کنید.
کتاب ها رو بهتر بشناسیم

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن